Trung tâm Khuyến Nông - Lâm - Ngư

I. Tính ăn của các loài cá nuôi:

Các loại cá nước ngọt đang được nuôi trong tỉnh bao gồm: trắm cỏ, rô phi, trê lai, chim trắng, mè hoa, mè trắng, trôi, chép.... Thông thường, chúng ăn 2 loại thức ăn chủ yếu đó là: thức ăn có sẵn trong nước (thức ăn tự nhiên) và thức ăn do người nuôi cung cấp (thức ăn bổ sung).

1. Thức ăn tự nhiên: Các phiêu sinh vật (động và thực vật phù du), động vật đáy, các loại thực vật sống trong nước.

a. Thực vật phù du: Có kích thước rất nhỏ, bằng mắt thường không thấy được, chỉ phát hiện được chúng nhiều hay ít qua màu xanh của nước ao. Đây là thức ăn chính của cá mè trắng, mè hoa, rô phi.

b. Động vật phù du: Là sinh vật sống trôi nổi trong nước nhìn kỹ mới phát hiện được, là thức ăn của mè hoa, mè trắng, rô phi.

c. Động vật đáy: Là những sinh vật sống trong đất ven bờ, đáy ao như: giun, cua, ốc, các loại ấu trùng muỗi ... là thức ăn của cá chép, trôi, rô phi.

d. Các loại thực vật sống trong nước: Rong, rêu, rau, bèo, cỏ... là thức ăn cho trắm cỏ, rô phi, chim trắng, trôi.

2. Thức ăn bổ sung: Là sản phẩm do con người làm ra như: các loại bột ngũ cốc, các loại lá xanh ở trên cạn, các phụ phế phẩm trong nông nghiệp, do chế biến thực phẩm, chăn nuôi thải ra. Đây là những thức ăn cần thiết cho các loài cá nuôi hiện tại. Có thể chia các loại sản phẩm này ra làm 3 loại:

a. Sản phẩm từ nông nghiệp

- Lúa, ngô, khoai, sắn v.v... thường được gọi là thức ăn tinh.

- Cỏ xanh, rau xanh các loại.

b. Sản phẩm từ công nghiệp chế biến thực phẩm

- Sản phẩm thừa từ nhà máy bánh kẹo.

- Bã bia, bã rượu, khô dầu, đầu cá tôm, bột cá, sản phẩm lò mổ v.v...

c. Chất thải sinh hoạt: Nước vo gạo, thức ăn thừa của người, gia súc, gia cầm ...

II. Cách gây tạo nguồn thức ăn tự nhiên:

Thức ăn tự nhiên rất quan trọng đối với nhiều loài cá nuôi hiện tại. Muốn tạo được nguồn thức ăn này phải dùng phân bón. Các loại phân bón được dùng là phân chuồng đã ủ hoai, phân NPK và phân xanh. Khi bón các loại phân này cần chú ý đến màu nước ao. Nếu ao có màu xanh nhạt hoặc màu nâu là lượng phân bón đã đủ.

III. Cách sử dụng và chế biến thức ăn bổ sung:

1. Cách sử dụng

a. Đối với sản phẩm từ nông nghiệp: Có thể sử dụng theo 2 cách sau:

- Cho cá ăn trực tiếp: cho các loại bột, cỏ xanh, rau xanh trực tiếp xuống ao. Cách làm này đơn giản, dễ làm nhưng hiệu quả không cao.

- Chế biến trước khi cho cá ăn: Nghiền nhỏ các loại bột, trộn với 1 phần bột cá, chất khoáng, nắm lại hay ép thành viên phơi khô cho cá ăn dần theo 1 trong 3 công thức sau:

+ Công thức 1: Bột, cám gạo: 77%, bột cá 23%.

+ Công thức 2: Cám gạo: 70%, ốc băm: 30%.

+ Công thức 3: Bột cá: 10%, đỗ tương: 15%, khô lạc: 12%, cám gạo: 40%, bột ngô: 18%, bột sắn: 5%.

b. Đối với sản phẩm từ công nghiệp chế biến thực phẩm: Có thể cho cá ăn trực tiếp các loại như bã bia, bã rượu, đầu tôm cá, sản phẩm lò mổ v.v... Hoặc có thể phơi khô nghiền thành bột trộn với các loại bột ngũ cốc để chế biến thành thức ăn tổng hợp cho cá.

c. Đối với chất thải sinh hoạt, chăn nuôi: Cần được tận dụng triệt để. Với gia đình có ao gần nhà thì có thể đưa trực tiếp xuống ao, gia đình có ao xa nhà cần trữ lại và đưa ra ao cho cá ăn hoặc làm chuồng gà, chuồng lợn trên bờ ao để tận dụng phân và thức ăn thừa rơi vãi. Kinh nghiêm cho thấy 15 kg lợn hơi nuôi được 1 kg cá, 1 con vịt trong 1 năm nuôi được 2,4 kg cá, 1 con gà đẻ trứng trong 1 năm nuôi được 1,5 kg cá, 10 con cút để trứng trong 1 năm nuôi được 2 kg cá.

IV. Lợi ích của việc chế biến thức ăn

- Có thể phối trộn nhiều công thức khác nhau để tạo ra thức ăn thích hợp với từng loài cá.

- Đỡ hao hụt, mất mát khi cho cá ăn.

- Dễ bảo quản và thuận lợi khi cho ăn.

- Trong quá trình chế biến ở nhiệt độ cao sẽ làm mất độc tố trong các loại họ đậu, biến đạm khó tiêu thành đạm dễ tiêu.

Trong điều kiện hiện nay, nhiều khu vực miền núi chưa có điều kiện ép thành viên thì có thể dùng phương pháp đơn giản là nấu chín các loại bột, nắm thành từng nắm bỏ vào sàn cho cá ăn để hạn chế hao hụt.