Thăng trầm cây cà phê

Cây cà phê được đưa vào trồng thí điểm trên đất A Lưới từ năm 1996 với diện tích ban đầu 100 ha. Chỉ sau một năm cây cà phê phát triển tốt và có thể mang lại hiệu quả kinh tế nên huyện mở rộng diện tích lên 268 ha. Nhưng thời điểm này do còn hạn chế về kỹ thuật và thiếu kinh phí đầu tư chăm sóc nên nhiều diện tích cà phê bị còm cõi. Trong khi huyện đang tập trung khôi phục thì cơn lũ lịch sử năm 1999 tràn về làm cuốn trôi toàn bộ diện tích cây cà phê, chỉ còn lại khoảng 11 ha. Chi phí đầu tư hàng tỷ đồng cho cây cà phê cuốn theo dòng lũ. Do khó khăn về kinh phí nên lúc này huyện bế tắc trong việc đầu tư khôi phục cây cà phê.

Đến năm 2000, tỉnh có chủ trương đầu tư khôi phục và phát triển cây cà phê A Lưới nhằm giải quyết việc làm ổn định, góp phần xoá đói giảm nghèo cho người dân. Thực hiện chủ trương của tỉnh, đầu năm 2001 huyện A Lưới hợp đồng với Tổng Công ty cà phê Việt Nam đã thành lập NTCPAL, theo dự án phát triển cây cà phê chè Catimo từ nguồn vốn vay của tổ chức FDA. Đến tháng 8-2001, cây cà phê chè Catimo được đưa vào trồng ở xã Nhâm khoảng 160 ha. Cùng thời điểm, Trung tâm Nghiên cứu cà phê Ba Vì đầu tư trồng thí điểm với diện tích 43,5 ha nhằm nghiên cứu và sản xuất cà phê bền vững trên đất A Lưới. Cây cà phê khẳng định thích hợp với điều kiện đất đai và môi trường nên huyện A Lưới mở rộng diện tích hằng năm.

Trong khi tập trung mở rộng diện tích nhưng huyện thiếu quan tâm việc tập huấn kỹ thuật chăm sóc cho người dân, nên vụ thu hoạch đầu tiên cho hiệu quả thấp khiến nhiều hộ dân mất lòng tin đã bỏ cây cà phê sang trồng cây khác. Để người dân yên tâm, huyện mời và hợp đồng trả lương cho các già làng, trưởng bản có uy tín để vận động người dân trở lại chăm sóc cà phê. Trung tâm Khuyến nông - Khuyến lâm nay là Trung tâm Khuyến nông - lâm - ngư tỉnh hỗ trợ tập huấn kỹ thuật chăm sóc, vun trồng cho người dân. NTCPAL tăng cường chăm sóc, quản lý và nhân rộng diện tích cà phê... Nhờ hướng phát triển hợp lý, đến năm 2006 diện tích cà phê toàn huyện được nhân rộng trên 600 ha, tập trung ở các xã Nhâm, Hồng Bắc, Hồng Thái, Hồng Thượng và Sơn Thuỷ. Năng suất cà phê cũng đạt khá cao bình quân mỗi vụ từ 10 đến 15 tấn/ha, thu nhập từ 30 triệu đến 45 triệu đồng.

Cây cà phê thật sự khẳng định hiệu quả nên những năm tiếp theo huyện tiếp tục khai thác tiềm năng và nhân rộng diện tích. Đến cuối năm 2007, diện tích cà phê toàn huyện đã lên đến trên 800 ha, trong đó cà phê nông hộ khoảng 217 ha, còn lại là của Nông trường cà phê A Lưới, Trung tâm Nghiên cứu cà phê Ba Vì và Công ty TNHH Thái Hoà. Tuy nhiên lúc này thêm một nảy sinh nữa xảy ra, đó là người dân nhận thấy bất lợi trong việc chăm sóc và thu hoạch thuê cho NTCPAL do thu nhập thấp và bấp bênh. Ông Hồ Việt Bình ở thôn Nhâm 2, xã Nhâm cho biết, gia đình ông được giao khoán chăm sóc 4 sào nhưng chỉ được trả khoảng 30-40 ngàn đồng/ngày không đáp ứng nhu cầu đời sống. Cũng như nhiều hộ ở A Lưới, gia đình ông Bình đã không mặn mà và quyết định ngừng chăm sóc thuê cho NTCPAL. Do thiếu chăm sóc, bón phân nên đến cuối năm 2008 phần lớn diện tích cà phê của NTCPAL bị rụi tàn và có nguy cơ chết..

Bàn giao cho dân một chủ trương hợp lý

Ông Hồ Chí Thời, Chủ tịch UBND huyện A Lưới cho biết, trước thực trạng trên, lãnh đạo huyện đã làm việc với Tổng Công ty cà phê Việt Nam tìm giải pháp hợp lý để khôi phục cây cà phê. Được sự thống nhất và đồng tình ủng hộ của Tổng Công ty cà phê Việt Nam, cuối năm 2008, đầu 2009 huyện A Lưới có chủ trương bàn giao toàn bộ diện tích cà phê của NTCPAL cho người dân chăm sóc và hưởng lợi. Theo chủ trương này, sau khi bàn giao thì cây cà phê hoàn toàn thuộc về người dân. Sản phẩm sau khi thu hoạch bà con bán cho nông trường và hoàn toàn được hưởng lợi. Người dân còn được nông trường đầu tư phân bón trong quá trình chăm sóc cà phê, sau khi thu hoạch sẽ hoàn trả lại cho nông trường. Giá sản phẩm cũng được nông trường quy định, điều chỉnh thu mua hợp lý. Chủ trương bàn giao cà phê cho người dân chăm sóc và hưởng lợi được nhân dân đồng tình.

Từ những nỗ lực của lãnh đạo huyện, các ban ngành liên quan, chủ trương giao khoán cà phê cho người dân chăm sóc và hưởng lợi sớm hoàn thành với diện tích 384 ha cho khoảng trên 1000 hộ. Ông Hồ Chí Thời cho biết thêm, sau khi nhận cây cà phê người dân vô cùng phấn khởi. Theo những quy định về hưởng lợi một cách thoả đáng từ việc bàn giao đã kích thích người dân chăm sóc tốt vườn cà phê. Đến nay hầu hết diện tích cà phê đã được phục hồi và hiện đang mùa thu hoạch vụ đầu tiên sau một thời gian khá dài bị bỏ hoang. Do mới phục hồi nên năng suất vườn cây chưa cao, ước đạt khoảng 4-5 tấn/ha. Tuy nhiên đây là tín hiệu vui đối với cây cà phê, đã khẳng định hướng đi hợp lý sau nhiều năm thăng trầm.

Cùng với diện tích cà phê của NTCPAL vừa bàn giao, trên địa bàn huyện còn có khoảng 217 ha cà phê nông hộ, phần lớn tập trung ở xã Nhâm. Số diện tích cà phê nông hộ được người dân quan tâm chăm sóc tốt nên hiệu quả đạt khá cao. Ông Hồ Viên Tốt, Phó Bí thư Đảng bộ xã Nhâm cho biết, diện tích cà phê nông hộ toàn xã khoảng 130 ha đã đến thời kỳ thu hoạch. Riêng vụ cà phê này năng suất bình quân ước đạt khoảng 7-8 tấn/ha. Với giá hiện nay, bình quân mỗi kg cà phê tươi khoảng 4.000 đồng; như vậy bình quân mỗi ha cho thu nhập gần 30 triệu đồng/vụ. Cũng nhờ trồng cây cà phê người dân đã xoá bỏ tập tục du canh du cư; nhiều hộ xoá được nghèo và vươn lên khá, như hộ ông Quỳnh Nhật ở thôn A Bung, hộ Hồ Việt Bình ở thôn Nhâm 2, xã Nhâm...